METODA MARII MONTESSORI


Maria Montessori- twórczyni systemu wychowawczego, który zrodził się na tle nowych prądów pedagogicznych minionego stulecia -z pochodzenia była Włoszką, z wykształcenia natomiast lekarzem oraz pedagogiem. Pedagogika Montessori akceptuje dziecko takim jakie ono jest, obdarza je szacunkiem i miłością. Dziecko jest zawsze w centrum i rozwija się według własnego planu, rytmu oraz własnych możliwości.

W pracowni oferujemy dzieciom logiczny, przemyślany i konsekwentny model zachowań, który jest zrozumiały i akceptowany.

Podstawą metody jest nauczanie wielozmysłowe przy pomocy bogatego w barwy i kształty materiału rozwojowego , który dzięki swoim właściwościom pobudza rozwój dzieci.

Materiał rozwojowy tworzy zwarty i logiczny łańcuch, począwszy od nauczania wiązania sznurowadeł, aż do wzorów trygonometrycznych. Materiały dla dzieci zawierają w sobie kontrolę błędów i podzielone są na kilka obszarów edukacyjnych, które odpowiadają pojawiającym się w określonym wieku ,, wrażliwym fazom”( czas, gdy umysł dziecka jest bardziej chłonny).

System M. Montessori zakłada wykorzystanie w praktyce odrębnych, charakterystycznych dla Pedagogiki Montessori form pracy z dziećmi. Są to: lekcje nazw i lekcje ciszy, lekcje rozwojowe i praca indywidualna dziecka w obrębie następujących obszarów edukacyjnych :
  • ,,Praktyczne ćwiczenia dnia codziennego”,
  • ,,Kształcenie zmysłów”,
  • ,,Edukacja językowa”,
  • ,,Edukacja matematyczna”
  • ,,Wychowanie kosmiczne”.

Pracując z dziećmi unikamy: stopni, podkreślania porażki, współzawodnictwa, ćwiczeń ograniczających wolność dzieci, jak również dominacji nauczyciela. Priorytetem jest : pozytywne nauczanie wspierające spontaniczną i twórczą aktywność dzieci, rozwijanie wszechstronnych zainteresowań, nauka samodzielności w podejmowaniu decyzji, osiąganie długotrwałej koncentracji nad wykonywanym zadaniem, oraz dbałości o porządek i estetykę.

Pedagogika Montessori pomaga w rozwijaniu indywidualnych cech osobowości, w formowaniu prawidłowego charakteru, zdobywaniu wiedzy, umiejętności szkolnych i współdziałania.Dzięki niej uczniowie stają się radośni, osiągają samodzielność i wiarę we własne siły, uczą się chętnie, a także wyrabiają w sobie poszanowanie dla drugiej osoby i jej pracy.

Szanujemy dziecko i jego wewnętrzny świat. Traktujemy je jako partnera i pozwalamy rozwijać się według indywidualnych potrzeb. Potwierdzeniem tych słów jest wolność wyboru, miejsca i czasu pracy. A rozwijanie własnych zainteresowań uwidacznia się w przygotowanym otoczeniu, dużej liczbie specyficznych pomocy, wypracowanych zasadach wspólnego, grupowego życia.

Dużą wagę przykładamy- jak już wcześniej wspomniałam - do poszanowania drugiej osoby, i troski o nasze otoczenie. Dziecko do nas mówi: ,, Daj mi czas - i my to rozumiemy. Kroczymy obok niego i patrzymy jak się rozwija. Wiemy, że cyt.: ,, Kochać dziecko, to znaczy służyć mu jak daleko to możliwe...". Ale nie chodzi tutaj o jego wyręczanie tylko o umożliwianie mu znalezienia właściwej drogi postępowania.

Metoda przeznaczona jest dla dzieci od trzeciego roku życia. Sprawdza się znakomicie zarówno w stosunku do dzieci zdolnych ( edukacja językowa, matematyczna, wychowanie kosmiczne, sensoryka), jak i tych z trudnościami w nauce.

Materiały rozwojowe znajdujące się w pracowni podzielone są na pięć obszarów edukacyjnych :

I. Materiał z grupy,,Praktyczne ćwiczenia dnia codziennego”- związany jest z samoobsługą, troską o środowisko, zwyczajami i normami społecznymi.

Materiał do praktycznych ćwiczeń dnia codziennego (ramki do zawiązywania, zapinania, sznurowania, serwety do składania, naczynia do przelewania, przesypywania, stanowisko do tradycyjnego mycia rąk, zestaw do sprzątania)wspierają dziecko w zdobywaniu samodzielności i niezależności. W obrębie praktycznych ćwiczeń znajdują się jeszcze wszystkie te zajęcia, które służą nauce współżycia w grupie. Dzieci zapoznawane są z różnymi formami pozdrowień, zachowaniami społecznymi pomagającymi włączyć się w życie. Do tej grupy zalicza się także lekcję ciszy .

W Pedagogice Montessori mamy do czynienia z licznymi ćwiczeniami dotyczącymi nabywania umiejętności praktycznych, które są przejrzyście podzielone pod względem tematycznym. Poniższe przykłady pokazują, według jakich kryteriów są one rozróżniane:
1. Ćwiczenia pielęgnacji własnej osoby-klasyczny przykład to ramki do zapięć
SOSW w Węgorzewie

Ramka z zapięciem -,,kokardki”

2. Ćwiczenia pielęgnacji otoczenia-dostępne dla dzieci w przejrzystej formie i strukturze, dostosowane do wysokości dziecka, np. sprzęt do zamiatania.
3.Ćwiczenia pielęgnacji wspólnoty- np. nakrywanie do stołu, nauka zwrotów grzecznościowych.

SOSW w Węgorzewie
Zestaw do nauki nakrywania do stołu


4. Ćwiczenia pielęgnacji społecznych więzi. Dzieci konsekwentnie doświadczają tego, że otrzymują wsparcie jeśli o nie poproszą, ale jednocześnie (poprzez nauczyciela lub starsze dziecko) doświadczają tego, że pomoc może być zaoferowana, ale nie narzucona. Dotyczy to zarówno urządzania miejsca pracy, jak i sprzątania. W wielu ćwiczeniach dziecko siłą rzeczy jest partnerem dla drugiego.
5. Ćwiczenia do pielęgnacji ruchu- np. otwieranie i zamykanie drzwi, noszenie krzesełka i ciche jego stawianie na podłodze, przenoszenie jakiegoś przedmiotu, delikatność ruchów
Do wszystkich tych ćwiczeń oferowane są dzieciom, w ramach przygotowanego otoczenia, odpowiednie materiały.
II. Materiał sensoryczny(kształcenie zmysłów: wzroku, słuchu, dotyku, węchu, smaku)- rozwijający poznanie zmysłowe, służy pobudzaniu aktywności umysłowej.

Materiał do kształcenia zmysłów wprowadza zarazem w świat wymiarów, powierzchni , kształtów i brył jest przygotowaniem do pracy z materiałami z następnych działów. Odnajdziemy tu różową wieżę, brązowe schodki, czerwone patyki, cylindry, kolorowe walce, trójkąty konstrukcyjne, bryły geometryczne... Przejrzyście uporządkowane w regałach, które po części zostały skonstruowane w tym celu, w szczególny sposób oferują dziecku "klucz do świata", ponieważ: "?W umyśle nie ma niczego, co wcześniej nie znalazło się w zmysłach". . W ciągu pierwszych lat swojego życia, dzieci wchłaniają swoje otoczenie jak sucha gąbka wodę. Montessori nazywa to "absorbującym umysłem". Teraz trzeba przenieść zapisane doświadczenia do świadomości. Nie chodzi tutaj o nic więcej i nic mniej, jak o "pojmowanie". Ta droga sensomotorycznej integracji otwiera przed dzieckiem większe możliwości, przyczynia się do rozwijania zdolności wyrazu oraz indywidualnej swobody. Właśnie dlatego nie może być ona przypadkowa i pozbawiona wszelkiej struktury. Materiał Montessori rozwijający zmysły wyznacza odpowiedni dla dziecka porządek:
  • odróżniania rozmiarów
  • odróżniania kolorów
  • odróżniania kształtów
  • odróżniania struktury
  • odróżniania ciężarów
  • odróżniania dźwięków
  • odróżniania zapachów
  • odróżniania smaków
  • odróżniania ciepłoty
SOSW w Węgorzewie
Komoda geometryczna wraz z kartami
SOSW w Węgorzewie
Butelki termiczne
SOSW w Węgorzewie
Różowa wieża
III. Materiał do edukacji językowej- wprowadzający w sztukę pisania, czytania, rozwijający mowę dziecka i ćwiczący rękę:

  • materiały ćwiczące rękę, rozwijające umiejętności pisania (metalowe matryce...)
  • materiały wprowadzające w świat liter (litery dotykowe, ruchomy alfabet...)
  • materiały wprowadzające do czytania (przedmioty z podpisami, obrazki tematyczne, ruloniki...)
  • pomoce do nauki gramatyki (symbole językowe rzeczownika, czasownika...)
SOSW w Węgorzewie
Ruchomy alfabet – małe litery
IV. Materiał do edukacji matematycznejw przystępny i ukonkretniony sposób tłumaczący świat matematyki ( działań matematycznych):

  • materiały do liczenia w zakresie od 0 - 10 (patyki liczbowe, wrzeciona, żetony, cyfry dotykowe...)
  • materiały wprowadzające w system dziesiętny (złoty materiał, karty liczbowe, zestaw do nauki struktury dziesiątkowego systemu pozycyjnego)
  • materiały do liczenia na dużych liczbach
SOSW w Węgorzewie
Patyki liczbowe oraz karty do patyków liczbowych
SOSW w Węgorzewie
Tablica Seguina 11- 99
SOSW w Węgorzewie
Zestaw do nauki struktury dziesiątkowego systemu pozycyjnego
V. Materiał do edukacji kosmicznej– wychodzący globalnie naprzeciw zainteresowaniu dzieci otaczającym je światem (wszystko, co we wszechświecie: przyroda, państwa, kontynenty, kula ziemska, inne planety) :

  • globusy dotykowe, mapy puzzlowe świata, kontynentów, flagi, układ słoneczny
  • inne pomoce spełniając zasady montessoriańskie

Montessori opiera się na tym, że człowiekowi dany jest spójny i wspaniały porządek istnienia: kosmos. Wszystko ma swoje znaczenie dla siebie samego i dla całości. Jednak człowiek w swojej swobodzie działania może również zainterweniować. Ale musi odbywać się to tak, aby kosmos, czyli ład i porządek nie przerodził się w chaos. Dlatego też zadaniem wychowania jest rozwijanie w człowieku zdolności do odpowiedzialności za świat, aby zachował to, co zostało mu powierzone.

Dzieci chcą wiedzieć - tak doświadczyła tego Montessori- co "w najgłębszym wnętrzu scala cały świat". Muszą zbadać i przeżyć współgranie natury i kultury, kiedy i jak powinny na tym świecie odpowiedzialnie postępować. Jakie są tutaj dydaktyczne możliwości działania? Tego, że natura i kultura są ze sobą nierozerwalnie powiązane, dziecko doświadcza w kontakcie z pierwszymi materiałami do kosmicznego wychowania, na przykład globusem pokazującym części świata jako kolorowe powierzchnie. W ten sposób przesuwamy się krok po kroku dalej, aż do doświadczenia: tutaj mieszkam, to jest mój kraj, on ma swoją nazwę, flagę itd.

SOSW w Węgorzewie
Mapa puzzlowa Europy
W systemie Montessori pomoce są tak opracowane, że dziecko sięgając po nie, może samodzielnie rozwijać , doskonalić określone zdolności, umiejętności, bądź korygować braki. Zadaniem nauczyciela jest umiejętne pokierowanie uwagą, zainteresowaniem dziecka daną pomocą oraz praca indywidualna z danym dzieckiem. Taki tok postępowania dotyczy zarówno dzieci uzdolnionych, jak i tych u których zauważa się pewne deficyty rozwojowe bądź środowiskowe. Różnica polega na odpowiednim doborze pomocy i zastosowaniu poszczególnych ćwiczeń. Motywacja i zachęta ze strony nauczyciela ma tutaj również istotne znaczenie.

System M. Montessori zakłada ( w ramach terapii rozwojowej i środowiskowej) wykorzystanie w praktyce odrębnych, charakterystycznych dla Pedagogiki Montessori form pracy z dziećmi. Są to: lekcje nazw i lekcje ciszy, lekcje rozwojowe i praca indywidualna dziecka w obrębie powyżej opisanych obszarów edukacyjnych.

Lekcja ciszy - to nowy rodzaj aktywności wewnętrznej- wewnętrznego ducha. Według Montessori cisza nie oznacza bierności lecz działanie, ponieważ istotę ciszy stanowi jej dobrowolność, osobista akceptacja i wewnętrzne przeżywanie. Poprzez ruch i działanie, a więc ćwiczenia ciszy, którą włączają poszczególne zmysły, możemy pomóc dziecku odkryć ciszę, harmonię i wewnętrzny ład. Lekcje ciszy wspomagają w odnajdywaniu właściwej równowagi między aktywnością, a ciszą. Równowaga ta sprzyja zdecydowanie kształtowaniu się człowieka o harmonijnej osobowości, dla którego niezwykła sytuacja lub stres nie są powodem do frustracji i utraty panowania nad sobą.

... jeśli pragniemy pozostać w ciszy musimy się tego nauczyć, ale zanim się nauczymy, powinniśmy jeszcze coś zrobić. Musimy wziąć pod uwagę fakt, iż cisza powinna nam być zademonstrowana, poznana przez nas, ponieważ zazwyczaj jej nie znamy i utożsamiamy ją ze zmniejszeniem szmerów, które zwykle przynosi tylko zmniejszenie hałasu.

Doświadczenie ciszy - pozawala na lepsze słuchanie siebie i innych. Formy tych "lekcji" są różne – od nasłuchiwania i odgadywanie odgłosów z otoczenia,czy balansowania po elipsie starając się zachować równowagę, z różnymi przedmiotami uważnie trzymanymi przez dzieci w rękach, poprzez ćwiczenia ruchowe i słuchowe, bez użycia mowy, aż do wydłużania czasu koncentracji uwagi na poruszającym się przedmiocie itp.

III etap (nazywanie przedmiotu, odpowiednia manipulacja, działanie związane z daną wiedzą lub umiejętnością), np." jaka to jest figura?"
W systemie Montessori pomoce są tak opracowane, że dziecko sięgając po nie, może samodzielnie rozwijać , doskonalić określone zdolności, umiejętności, bądź korygować braki. Zadaniem nauczyciela jest umiejętne pokierowanie uwagą, zainteresowaniem dziecka daną pomocą oraz praca indywidualna z danym dzieckiem. Taki tok postępowania dotyczy zarówno dzieci uzdolnionych, jak i tych u których zauważa się pewne deficyty rozwojowe bądź środowiskowe. Różnica polega na odpowiednim doborze pomocy i zastosowaniu poszczególnych ćwiczeń. Motywacja i zachęta ze strony nauczyciela ma tutaj również istotne znaczenie.

System M. Montessori zakłada ( w ramach terapii rozwojowej i środowiskowej) wykorzystanie w praktyce odrębnych, charakterystycznych dla Pedagogiki Montessori form pracy z dziećmi. Są to: lekcje nazw i lekcje ciszy, lekcje rozwojowe i praca indywidualna dziecka w obrębie powyżej opisanych obszarów edukacyjnych.

SOSW w Węgorzewie
Lekcja ciszy

Lekcja nazw inaczej lekcja trójstopniowa, to taka forma pracy wykorzystywana w metodzie Montessori, w której dziecko przechodząc przez kolejne etapy od obserwacji, przez pokaz i instrukcję nauczyciela, dochodzi do zdobycia konkretnej umiejętności lub wiedzy:

I etap (wskazywanie przez nauczyciela, pokaz, instrukcja), np. "to jest kwadrat"

II etap (wskazywanie, rozpoznawanie wśród innych, konkretnego przedmiotu przez dziecko), np "pokaż kwadrat"

III etap (nazywanie przedmiotu, odpowiednia manipulacja, działanie związane z daną wiedzą lub umiejętnością), np." jaka to jest figura?"

SOSW w Węgorzewie
Trójstopniowa lekcja nazw
Przygotowane otoczenie - czyli wszystko w sali jest dostępne dla dzieci, tak, by mogły samodzielnie korzystać z wszelkich pomocy w bezpieczny sposób. Każdy przedmiot ma swoje miejsce. Dzieci mogą korzystać z malutkich dywaników stanowiących "teren pracy" danej osoby. Elementem otoczenia jest także osoba wychowawcy.

Każdy materiał dotyczy jednego zagadnienia (np. pojęć wielkości) oraz posiada w sobie tak zwaną kontrolę błędu - co oznacza, że dziecko widzi czy i gdzie się pomyliło i może się samodzielnie poprawić.

Tatiana Rządowska